CONTACTNLEN

Algoritmes in het strafrecht

Jasmijn Dorant

In de Verenigde Staten spelen algoritmes een vergaande rol in het strafrecht. Zo wordt in New Jersey met behulp van een algoritme een risicoscore toegekend aan een verdachte die de rechter kan helpen beslissen of een verdachte in afwachting van zijn/haar proces in vrijheid kan worden gesteld.1 Bij de totstandkoming van de risicoscore wordt rekening gehouden met negen verschillende factoren zoals de leeftijd van de verdachte en (de aard van) eventuele eerdere veroordelingen.2 In andere staten worden algoritmes gebruikt bij de beslissing of veroordeelden vroegtijdig in vrijheid gesteld mogen worden.3

In Nederland wordt bij de berechting van verdachten nog geen gebruik gemaakt van algoritmes. Bij de opsporing hebben algoritmes wel al hun intrede gemaakt. Een voorbeeld is het Criminaliteit Anticipatie Systeem (CAS), een 'predictive policing'-instrument van de Nationale Politie. CAS laat op een rasterkaart van Nederland in vakjes van 125 bij 125 meter zien op welke plaatsen en op welk moment de kans het grootst is dat High Impact Crimes (zoals straatroven en inbraken) plaatsvinden. De algoritmes die worden gebruikt zijn ontwikkeld op basis van data van aangiftes, het central data warehouse van de Nationale Politie, criminaliteitscijfers en openbare gegevens zoals het aantal uitkeringen per wijk, leeftijden, geslacht en gezinssamenstellingen. Predictive policing beoogt bij te dragen aan een effectievere opsporing doordat de politie sneller en gerichter kan ingrijpen bij criminaliteit. In bredere zin zou het gebruik van algoritmes in het strafrecht een tegenwicht kunnen bieden aan menselijke vooroordelen van bijvoorbeeld de politieagent of de rechter.4

Toch moeten wij ons afvragen in hoeverre het gebruik van algoritmes in de strafrechtsketen wenselijk is. Critici hebben er op gewezen dat bestaande vooroordelen juist kunnen worden versterkt door een algoritme, omdat die kan zijn gebaseerd op onjuiste of onrepresentatieve data. Ook dienen er hoge eisen te worden gesteld aan de transparantie van de algoritmes.5  Vanuit een rechtsstatelijk perspectief kan men zich afvragen in hoeverre het gebruik van 'predictive policing'-instrumenten verenigbaar is met de onschuldpresumptie en het reactieve karakter van het strafrecht.6 Laten wij eerst over deze en andere kwesties nadenken voordat wij ons laten inhalen door de technologie.

  1. J. Kraan, 'De computervoorspelt of de verdachte zal vluchten', NRCHandelsblad, 27 augustus 2018. 
  2. https://www.njcourts.gov/courts/assets/criminal/psariskfactor.pdf?cacheID=RmwcVxz
  3. Zie noot 1. 
  4. M.B. Schuilenburg, 'Deburger moet kunnen weten hoe de misdaadvoorspeller werkt', NRC Handelsblad, 18 juni 2018; A. Das en M.B. Schuilenburg, 'Predictivepolicing: waarom bestrijding van criminaliteit op basis van algoritmen vraagtom aanpassing van het strafprocesrecht', Strafblad2018/33, 19 September 2018.
  5. Ibid.
  6. Ibid.